Het Fransmansmuseum te Koekelare en de kerk van Bambeke

over de Schreve

(Met twee bussen senioren van Zoersel op 4 okt.)

Eerst de inwendige mens gaan versterken met 2 boterkoeken in het ‘Bourgondisch Schild’ te Diksmuide. (Zie blog van 5/10)

Daarna naar Koekelare, buurgemeente van mijn geboortegemeente Ichtegem. Als je van de richting Diksmuide komt sla je links af aan de Belhutte. Als je rechtdoor rijdt gaat het omhoog de Belhutteberg op. Daar begint een heuvelkam, die loopt over een gedeelte van Koekelare, Ichtegem, Torhout (Wijnendale) tot in Aartrijke. Het hoogste punt bevindt zich op de Veldemolen te Ichtegem: 51 m. Een km verder ben ik geboren op De Reiger: 47 m boven de zeespiegel. In mijn jonge tijd keek ik neer op de kustlijn van Oostende. Ik heb mij verlaagd tot ongeveer 13m, waar ik al meer dan 51 jaar woon.

Te Koekelare gingen we eerst naar de ‘Balluchon’, het cultureel centrum om de film over de Fransmannen te zien. Dit waren de seizoenarbeiders die in het Noorden van Frankrijk hard gingen labeuren, in het voorjaar de suikerbieten zetten (Eén zaad gaf toen meerdere planten, dus uitdunnen en 30 cm laten tussen elke biet. Door veredeling geeft 1 zaad nu, slechts 1 plant.) en in het najaar om ze te rooien. Sommigen gingen tijdens het najaar ook in de droogasten werken of gingen in de zomer het graan pikken. Zo vertelde mijn vader een straf verhaal. Hij had in 1922 een contract gesloten om een aantal Ha haver te pikken (met pik en haak) en te binden. Hij kreeg bericht dat hij over een week naar huis moest komen om peter te zijn bij de doop van een dochter van zijn zuster. Gedurende de dag pikte hij en ’s nachts bond hij de schoven. Hij was zo gedreven dat hij die week niet meer kon slapen. Steeds pikken en binden. Hij was toen 33 en gehard door de vele jaren werken, het harde leven als frontsoldaat tijdens de eerste wereldoorlog en daarna weer als Fransman. Na de doop sliep hij gedurende 2 dagen en nachten aan één stuk.

Als kleine jongen heb ik één keer een groepje Fransmannen zien terugkomen met de balluchon over de schouder. Dit is een doek aldus genaaid dat er twee zakken zijn, een vooraan, een achteraan als men de doek over de schouders draagt. Daarin stak al hun hebben en houden voor de meestal 6 weken dat ze weg waren.

De pakkende film toont een zeer realistisch beeld aan de hand van de getuigenissen van de oude Fransmannen. Soms was er ook een vrouw bij. Knap gefilmd en gemonteerd waarbij de humoristische en dramatische noten niet ontbreken. Ik was wel in ’t voordeel met mijn West-Vlaams, maar met de onderschriften had iedereen goed kunnen volgen. De straffe beelden spraken voor zich.

Daarop trokken we naar de, tot Fransmansmuseum, verbouwde brouwerij. Men heeft er ook een Käthe Kollwitzmusem dat momenteel heringericht wordt met het oog op de grote toeloop volgend jaar bij de herdenking van het begin van ‘De Groote Oorlog’ 1914-1918. Haar beroemdste werk ‘Het treurende Ouderpaar’ staat enkele km verder op het Duitse kerkhof te Vladslo, bij het graf van hun zoon.

Na het middagmaal in het intussen bekende ’Bourgondisch Schild’ gaat het met gids Romain naar Frans-Vlaanderen over de schreve, de grens te Oost-Cappel, bestemming: de rijk ingerichte kerk van Bambeke, Bambècque.

Daarna is er nog een stop in het ‘Café des Orgues’ te Herzeele. Het zijn oudere exemplaren, waarvan enkel de accordeon speelt; voor velen wel erg mager, die het orgel van het verdwenen ‘Veertien Billetjes’ te Zandhoven nog gekend hebben. Daar zag je een hele hoop instrumenten spelen.

Enkelen waagden een danspasje.

Er wachtte nog een broodmaaltijd te Diksmuide, in dezelfde gelegenheid.

FOTO’S

1. Koekelare. De architectuur valt op (geaccentueerde driehoeken scheppen een verbondenheid).

2. De Balluchon, het cultureel centrum

3. Handen

4. Brouwerij- Fransmansmuseum

5. Op de binnenkoer

6. Bij de Leuvense stoof

7. Beenhouwer

8. Boerderij

9. Klas

10. Klompen

11. Bietenhakker

12. Werken in een ast

13. Bietenhakkers

14. Werktuigen om de bieten uit te steken en om het loof af te hakken.

15. Eettafel van destijds

16. wastafel

17. Fransman met Balluchon

18. Café De Inktpot

19. St. Bernardus Abt van de Brouwerij in Watou. Bier dat de trappist van West-Vleteren het dichtst benadert. Immers hier werd die trappist een tijd gebrouwen.

20. Het oplopend landschap naar Ichtegem. Gids Romain situeerde hier het kanon Lange Max. In feite stond dit kanon, dat in 1941 door de Duitsers afgebroken werd - voordien was het een toeristische attractie- op de wijk De Leugenboom, een uithoek van Koekelare tegen Eernegem. Er zijn nog restanten. Lange Max was in 1917 het zwaarste Duitse kanon: 75.000 kg met een loop van 17,5m. Het schoot vooral naar Duinkerke, op 44km.

21. De gemetste torenspits van Beerst. Er zijn meerdere dergelijke, na de oorlog heropgebouwde kerktorens.

22. Landschap

23. Alveringem, het dorp van Cyriel Verschaeve. “Alhoewel de kerk hem had aangezet op te roepen te gaan vechten tegen het goddeloze communisme, zweeg de kerk hierover in alle talen na de oorlog.” Aldus de gids.

24. Wegwijzer naar Oost-Cappel, op de grens of beter de schreve.

25 Herbergopschrift in het Nederlands. Alhoewel Frans-Vlaanderen verloren ging in 1678 (Vrede van Nijmegen) werd nog lange tijd het Nederlands gebruikt. Napoleon ging hier radicaal tegen in. Klasgenoot in de humaniora te Torhout, Jan Hardeman, van en nog wonend te Westouter, is nog actief als secretaris van een grensoverschreidende vereniging voor culturele activiteiten aan beide zijden van de schreve.

26. Bambeke

27. Opschrift aan de kerk

28. Medereizigers

29. Kerkinterieur

30. Orgel

31. Gids Romain legt het uit

32. Opschrift

33. Biechtstoel. Knap houtsnijwerk

34. Hoofdaltaar

35. Doopvont

36. Preekstoel

37. Preekstoel

38. We vertrekken

39. Gemeentehuis van Bambecque!

40. Huis van 1775

41. Café des Orgues te Herzeele

42. Orgel

43. Op de dansvloer

44. Jef De Bie, voorzitter van de Seniorenraad

45. De broeken (laag gelegen weiden) van de boterstad Diksmuide, met meer koeien dan mensen (16.000), aldus de gids. Diksmuide is met 15.439 ha de grootste gemeente van West-Vlaanderen en omvat 15 vroegere entiteiten.