Rivers Nursery Orchard

Te Sawbridgeworth Hertfordshire NBS Reis Dag 7 24/08/2013 Vandaag staat in het teken van de historie. We hebben een ontmoeting met de vereniging ‘Vrienden van Rivers Nursery’. Ze ontvangen ons in een gemeenschapszaal op de verkavelde site van de beroemde kwekerij. Hun assistant chair, tweede man, Joseph Fitzgerald is een gedreven man en belicht de vroegere kwekerij en hun streven naar het levendig houden van het historisch erfgoed, het beheer van de archieven en van de nog bestaande boomgaard. Ze zijn met een hele ploeg medewerkers. Hun voorzitster, een dame kwam ons ophalen aan het hotel. Medewerkers zorgen dat we met de bus veilig door de smalle straten kunnen laveren tot dicht bij de boomgaard, die nu een openbaar wandelpark is. Na het bezoek aan de boomgaard trakteert men ons op een smakelijke, speciale lunch. Voor een keer hebben we minder geluk met het weer; af en toe wat motregen, al bij al niet te hinderlijk. De boomgaard die we vandaag aantreffen op de Rivers site (Ik put uit de reisbrochure van Jeanpierre) was duidelijk geen commerciële boomgaard. Het is veeleer een verzameling van moederbomen uit de laatste levensfase van de kwekerij. Het oudste gedeelte telt vooral appel en wat peer, aangeplant kort na het einde van WO 2. Pruim en kers dateren van eind jaren zestig. Toen stopte het zelf vermeerderen en ging men aankopen. Geschiedenis Eind 18de en de hele 19de eeuw leverde Rivers planten en fruitbomen aan buitenhuizen, grote en kleine eigenaars en tuinliefhebbers. Vanaf 1820 gaat de derde Thomas Rivers op zoek naar nieuwe variëteiten om de markt open te trekken en in te spelen op het exclusieve. Rivers was zeker niet de eerste om dit te doen. Voor hem waren Coe, Knight en Veitch al succesrijk. Maar Thomas Rivers ging een hele stap verder. In 1832 erfde Rivers het familiebedrijf, gespecialiseerd in rozenteelt, met in tweede lijn fruitboomverkoop. Hij was echter meer geïnteresseerd in fruitbomen dan in rozen. Daarop maakt hij een toer door België en Frankrijk. Hij neemt enthout van pruim, peer, perzik en druif mee huiswaarts. Zo kan hij uitpakken met een ongeëvenaard aanbod. De man heeft bovendien een goede pen. Zijn boekje ‘The Miniature Fruit Garden’ van 1843 werd twintigmaal heruitgebracht. Dit betekende 161.000 verkochte exemplaren tegen zijn sterfjaar 1877. Het hele boekje draait om kleine fruitbomen. Hij ontdekt dat in de kwekerij veelvuldig verplante bomen kleiner blijven en vroeg en uitbundig vrucht dragen. Het is een techniek die hij verdedigt ondanks het vele werk, naast het gebruik van zwakke onderstammen. Er werd ook in potten geplant voor in serres. Rivers, een goed koopman zijnde, schreef in functie van zijn handel. Hij brak een lans voor zwakke onderstammen. Die waren zeker geen nieuwe introductie in het midden van de 19de eeuw, maar het werd wel als dusdanig verkocht. Naast de verkoop van ‘buitenlandse fruitvariëteiten’ had Rivers ook een uitgebreid kruisings- en selectieprogramma lopen. Hieruit kwamen decennia lang nieuwe aanwinsten. De ene peer die iedereen kent, doch niemand aan de naam Rivers linkt is de Conference die gelanceerd werd ter gelegenheid van een perenconferentie in 1895. De Belgische perentelers moeten Rivers op hun blote knieën danken voor die sterkhouder van hun handel. Of zoals Adrian Baggaley zei bij een rondrit door Haspengouw: “die man verdient hier een standbeeld”. De appelvariëteiten in de huidige boomgaard zijn relatief modern. Ze dateren praktisch uit de periode na de derde Thomas Rivers. Bij een identificatieproject in 2005 werd de culinaire variëteit Thomas Rivers gespot. Dat is zowat het enige appelras dat de kwekerij zelf introduceerde tijdens haar 265 jarig bestaan. Dat er maar twee bomen van stonden geeft aan dat het meer om een eerbetoon dan om een commercieel succes ging. Van de commercieel meest succesrijke rassen zijn er veel meer bomen: Cox Orange Pippin (28), Bramley’s Seedling (15) en Crimson Bramley (6). De boomgaard is een weerspiegeling van wat goed lag in de markt op het moment van de aanplant. Thomas en zijn zoon Thomas Francis focussen vooral op pruim. Voordien waren het vooral keukenpruimen als Yellow Egg en Imperatrice. De geïmporteerde variëteiten deden het niet goed in Engeland. Vandaar dat Rivers ging zaaien en selecteren. Dat leverde veel betere resultaten op. In 1870 publiceerde Rivers een lijst met 28 aanbevolen rassen. Hiervan komen er 5 uit eigen vermeerderingsprogramma, de rest zijn introducties en herbenoemde variëteiten voornamelijk uit Frankrijk en België. Met twee introducties zat Thomas erg goed. Uit de Précoce de Tours won hij de vroege selecties Rivers Early Prolific en Early Favourite. Ook zette hij Reine Claude Diaphane op de markt onder de naam Transparant Gage. Dat bleek niet zo’n goede drager in Engeland. Uit deze variëteit selecteerde hij Early Transparant, Late Transparant Gage en Golden Gage. Deze voldeden heel wat beter onder de Engelse weeromstandigheden. Met deze (meestal) vroege dessertvariëteiten voldeed hij perfect aan de toenmalige vraag van de markt. Ook de derde Thomas Rivers en zijn zoon Thomas Francis bleven nieuwe rassen op de markt brengen. Zij schakelden terug naar de keukenpruim. Sommige zitten nog in het hedendaagse gamma zoals Czar en Monarch. Einde 19de , begin 20ste eeuw veranderde de markt voor fruitbomen. De amateurs bleven belangrijk maar de commerciële markt en de fruitboer werden nu de voornaamste klanten. Hierbij werd de vraag ook anders. Door de industriële toepassingen zoals inblikken en de thuisverwerking waren variëteiten als Pershore, Burbank en Early Rivers populair tot de jaren 1950. In de boomgaard staan vandaag meer dan tachtig pruimenbomen waarvan een aantal nog niet geïdentificeerd zijn. FOTO’S 1. Sawbridgeworth 2. In der boomgaard 3. Joseph Fitzgerald van de Vrienden van Rivers Nursery geeft uitleg 4. Met jeanpierre 5. Er zijn nog meer geïnteresseerden in de boomgaard. De jongste geniet van een vrucht 6. Een schurftvrij ras? 7. Vrijwilligers serveren de lunch 8. Idem 9. Een beetje ongewoon, doch echt smakelijk. De plaatselijke beenhouwer had een speciale worst gemaakt

10. Tijdens de uiteenzetting 11. Jeanpierre heeft een geschenk 12. Een ferme ploeg medewerkers 13. Idem 14. Idem 15. Idem 16. Idem 17. Idem 18. Idem